IFRS 18 in 2027: zo bereidt u de overgang concreet voor

• IFRS 18 is van toepassing op boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2027.
• De standaard wordt retroactief toegepast: voor een groep met afsluitdatum 31 december moeten de cijfers over 2026 die als vergelijkende cijfers worden gepresenteerd, volgens IFRS 18 worden aangepast.
• Het project heeft dus nu al betrekking op de gegevens van het voorgaande boekjaar.
• De wijzigingen kunnen het rekeningschema, de consolidatiemapping, de rapporteringspakketten, het kasstroomoverzicht, de MPM's, de controles en de financiële communicatie raken.
• Een eerste analyse moet uitwijzen of de beschikbare gegevens nu al volstaan om deze nieuwe informatie te produceren.

IFRS 18 is verplicht voor boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2027. Er is geen algemene overgangsperiode waarin ondernemingen nog enkele maanden onder IAS 1 kunnen blijven rapporteren voordat ze de overstap maken.

Niet alle technische aanpassingen hoeven op dezelfde dag in werking te treden. Het financiële proces moet wel in staat zijn om IFRS 18 gedurende het hele boekjaar 2027 toe te passen en de vereiste vergelijkende informatie te produceren.

De beschikbaarheid van de gegevens over 2026 wordt daardoor doorslaggevend. Sommige informatie kan na de afsluiting nog worden opgehaald, maar een ontoereikende granulariteit betekent vaak dat analyses opnieuw moeten worden opgebouwd, bewijsstukken moeten worden opgezocht of manuele correcties zich opstapelen.

De IASB (opent in een nieuw tabblad) heeft met deze beperking rekening gehouden in de planning. Tijdens de ontwikkeling van de standaard gaven sommige ondernemingen aan minstens twee jaar nodig te hebben om hun boekhoud- en IT-systemen aan te passen, de retroactieve toepassing voor te bereiden en het overleg met auditors en toezichthouders te organiseren.

Het rekeningschema van de groep en de consolidatiemapping staan centraal in het project. Elke rekening moet worden gekoppeld aan een lijn in de winst-en-verliesrekening en aan een IFRS 18-categorie, samen met de informatie die deze classificatie onderbouwt.

Moeilijkheden ontstaan wanneer een geaggregeerd saldo verschillende economische aarden bundelt die anders moeten worden geclassificeerd. Dan moeten de door de entiteiten aangeleverde gegevens worden herzien, en soms ook de structuur van de consolidatiepakketten.

De mapping moet elke rekening toewijzen aan een van de vijf IFRS 18-categorieën: operationeel, investeringen, financiering, winstbelastingen en beëindigde bedrijfsactiviteiten. Wat elke categorie omvat, leest u in ons artikel over de nieuwe standaard.

Voor het consolidatieteam moet elke regel bruikbaar worden in het systeem: welke rekeningen, welke entiteiten en welke transacties voeden welke categorie. Entiteiten waarvan de hoofdactiviteit bestaat uit beleggen in activa of financiering verstrekken aan klanten, passen specifieke regels toe die afzonderlijk in de mapping moeten worden behandeld.

De implementatie wordt complexer wanneer de beschikbare gegevens te sterk geaggregeerd zijn om de nieuwe classificaties toe te passen.

Wisselkoersverschillen zijn daarvan een goed voorbeeld. Wanneer ze in winst of verlies worden opgenomen, worden ze in principe geclassificeerd in dezelfde categorie als het element dat ze heeft veroorzaakt. Eén enkel wisselkoersbedrag dat een dochteronderneming aanlevert, kan dus ontoereikend zijn wanneer meerdere onderliggende posten moeten worden onderscheiden.

Hetzelfde probleem kan zich voordoen bij kosten die per functie worden gepresenteerd en de bijbehorende informatie per aard, bij bepaalde financiële transacties of bij correcties die in de prestatiecommunicatie worden gebruikt.

De impactanalyse kan worden uitgevoerd vertrekkend van de toekomstige jaarrekening: zoek voor elk vereist gegeven de bron, controleer het detailniveau en ga na of de dochterondernemingen het al aanleveren.

IFRS 18 voert specifieke regels in voor Management-defined Performance Measures, of MPM's. Het gaat om bepaalde subtotalen van opbrengsten en kosten die in publieke communicatie worden gebruikt om de visie van het management op de prestaties van de onderneming over te brengen.

De inventarisatie moet alle communicatiekanalen omvatten: resultatenpersberichten, investeerderspresentaties, jaarverslagen en andere publiek toegankelijke publicaties.

Wanneer een indicator aan de definitie van een MPM voldoet, moet de onderneming onder meer de berekening en het nut ervan toelichten en de indicator aansluiten op het meest direct vergelijkbare IFRS-subtotaal. Ook de belastingeffecten en de effecten die toerekenbaar zijn aan minderheidsbelangen moeten worden vermeld.

Deze aansluiting moet van periode tot periode reproduceerbaar blijven en voldoende gedocumenteerd zijn om te kunnen worden gecontroleerd. Een berekening die los van het rapporteringsproces wordt bijgehouden, leidt al snel tot problemen met de traceerbaarheid.

IFRS 18 wijzigt IAS 7 (opent in een nieuw tabblad); de nieuwe classificatieregels worden samengevat in ons artikel over de standaard.

Een onderneming die voorheen andere opties gebruikte om rente en dividenden te classificeren, moet de nodige herclassificaties in kaart brengen. Bij de indirecte methode vertrekt de aansluiting voortaan van het operationeel resultaat: de configuratie van het kasstroomoverzicht moet dus worden herzien.

De vergelijkende cijfers over 2026 in het kasstroomoverzicht moeten volgens dezelfde regels worden opgesteld als het boekjaar 2027.

Door de retroactieve toepassing staat 2026 centraal in de overgang. De cijfers die volgens IAS 1 zijn gepubliceerd, moeten in de nieuwe IFRS 18-structuur kunnen worden gepresenteerd wanneer ze als vergelijkende cijfers verschijnen.

De overgang tussen beide presentaties wordt bij voorkeur rechtstreeks in het consolidatieproces vastgelegd: brongegeven, rekening, IFRS 18-mappingregel, eventuele herclassificatie en doellijn.

KPMG (opent in een nieuw tabblad) raadt aan de vergelijkende cijfers in de roadmap op te nemen en, waar mogelijk, in 2026 parallel te rapporteren volgens het bestaande kader en volgens IFRS 18. Zo kunnen verschillen worden opgespoord en verklaard vóór de eerste verplichte publicaties.

Een presentatieregel is pas gevalideerd wanneer ze een volledige afsluiting heeft doorstaan. De tests omvatten de mapping, de classificatieregels, de door dochterondernemingen aangeleverde gegevens, de eliminaties, de herclassificaties, de MPM's, het kasstroomoverzicht en de consistentiecontroles.

EY (opent in een nieuw tabblad) beschrijft de implementatie als een gefaseerd traject: impactanalyse, ontwerp, aanpassingen aan systemen en governance, en vervolgens dry runs. Het doel is een stabiele, auditklare rapportering vóór de eerste IFRS 18-deadlines.

Er bestaat geen standaard wettelijke doorlooptijd voor een IFRS 18-project. Die hangt af van het aantal entiteiten, de heterogeniteit van de rekeningschema's, de consolidatiesystemen, de beschikbare granulariteit, de gebruikte MPM's en de beoogde automatiseringsgraad.

Een project dat enkele maanden vóór de inwerkingtreding wordt opgestart, begint best met een gerichte diagnose. Sommige aanpassingen kunnen geleidelijk worden ingepland; andere bepalen rechtstreeks of u de vergelijkende cijfers en de eerste publicaties kunt produceren.

De analyse kan zich toespitsen op enkele prioritaire vragen: ondersteunt de huidige mapping de vijf categorieën? Leveren de dochterondernemingen het vereiste detailniveau aan? Kunnen de vergelijkende cijfers over 2026 worden gereconstrueerd? Welke gepubliceerde indicatoren kunnen MPM's zijn? Moet het kasstroomoverzicht worden geherclassificeerd? Zijn de regels gedocumenteerd en auditeerbaar?

Met deze antwoorden kunt u onderscheid maken tussen configuratiewijzigingen, nieuwe gegevensbehoeften bij dochterondernemingen, aanpassingen aan de groepsrapportering en diepgaandere wijzigingen aan het consolidatiesysteem.

• Hebben we onze toekomstige IFRS 18-winst-en-verliesrekening vastgelegd?
• Kan elke groepsrekening op een gedocumenteerde manier aan een IFRS 18-categorie worden toegewezen?
• Zijn de gegevens over 2026 die nodig zijn voor de vergelijkende cijfers beschikbaar?
• Moet bepaalde informatie gedetailleerder bij de dochterondernemingen worden verzameld?
• Welke gepubliceerde indicatoren kunnen aan de definitie van een MPM voldoen?
• Vereist ons kasstroomoverzicht nieuwe herclassificaties?
• Kunnen we IAS 1- en IFRS 18-rapportering parallel uitvoeren om de overgang te beheersen?
• Kunnen we een IFRS 18-proefafsluiting uitvoeren vóór de eerste verplichte publicatie?

De boekhoudkundige beslissingen die tijdens het project worden genomen, moeten vervolgens in de tools worden vertaald: mappingdimensies, aanpassingen aan de rapporteringspakketten, classificatieregels, controles, vergelijkende versies, MPM-aansluitingen en de weergave van de winst-en-verliesrekening.

Deze operationele vertaling bepaalt of de rapportering bij elke afsluiting betrouwbaar kan worden herhaald. Een goed gedefinieerde regel moet consistent worden toegepast door de verschillende entiteiten van de groep, op consolidatieniveau worden gecontroleerd en aan de auditors kunnen worden toegelicht.

AEXIS ondersteunt financiële afdelingen bij vraagstukken rond consolidatie, rapportering en de evolutie van financiële processen. Een gesprek met Thomas Leduc helpt om de bestaande organisatie te bekijken, de prioritaire verschillen te identificeren en te bepalen welke aanpassingen nodig zijn vóór de eerste IFRS 18-publicaties.